ایمنی-بهداشت-محیط زیست
انواع مقاله ومطالب جدید در مورد ایمنی-بهداشت ومحیط زیست
صفحات وبلاگ

با پیشرفت صنعت و تمدن استفاده از فلزات بیشتر شده و به تبع آن خطر مسمومیت کارگران نیز افزایش یافته است . از نظر خواص فیزیکی می توان فلزات را عناصری دانست که ...


 

به نام خدا 

سم شناسی فلزات

 

فهرست

عنوان                                                                                                     صفحه

 

 

مقدمه       .................................................................................................................................................... 2

آلومینیوم   ......................................................................................................................................................4

آنتی موآن  .................................................................................................................................................... 5

آهن         ..................................................................................................................................................... 6

اورانیوم     ...................................................................................................................................................... 6

آرسنیک   ....................................................................................................................................................... 7

بریلیوم     ...................................................................................................................................................... 8

تالیوم      ....................................................................................................................................................... 9

پلاتین     ....................................................................................................................................................... 9

جیوه       ..................................................................................................................................................... 10

نقره        ..................................................................................................................................................... 10

کادمیوم   ...................................................................................................................................................... 11

روی       ...................................................................................................................................................... 12

سرب      ....................................................................................................................................................... 12

قلع        ....................................................................................................................................................... 13

کبالت    ..........................................................................................................................................................14

کروم     ......................................................................................................................................................... 14

مس      ......................................................................................................................................................... 15

منگنز    ......................................................................................................................................................... 15

منیزیم   ......................................................................................................................................................... 15

مولیبدن ......................................................................................................................................................... 16

نیکل     ......................................................................................................................................................... 16

منبع    ........................................................................................................................................................... 16

تست های تالیفی  ...................................................................................................................................... 17

 

 

 

مقدمه

با پیشرفت صنعت و تمدن استفاده از فلزات بیشتر شده و به تبع آن خطر مسمومیت کارگران نیز افزایش یافته است . از نظر خواص فیزیکی می توان فلزات را عناصری دانست که :

  • 1. درخشندگی و جلای زیادی دارند
  • 2. جریان برق و گرما را خوب هدایت می کنند
  • 3. قابلیت چکش خواری و مفتول شدن دارند
  • 4. استحکام و نرمی دارند

فلزات هنگام ورود به بدن انسان مراحلی را طی می کنند تا در نهایت از بدن دفع شوند . این مراحل که توکسیکو کینتیک نام دارد عبارتند از جذب، توزیع و تجمع ، دفع .

 

جذب

جذب فلزات از طریق پوست به ندرت اتفاق می افتد و چندان مورد توجه علم سم شناسی قرار نمی گیرد اما باید توجه داشت که تماس پوست با برخی از ترکیبات فلزی می تواند باعث تحریک موضعی پوست گردد .

جذب تنفسی فلزات اغلب از طریق استنشاق گرد و غبار ها و فیوم های فلزی صورت می گیرد که میزان این جذب بستگی به خواص فیزیکو شیمیایی آن فلز دارد .

جذب گوارشی فلزات بطور وسیعی متفاوت است مثلا نمک فلزات سرب ، قلع و کادمیوم جذب کمتر از % 10 دارند در حالیکه نمک آرسنیک بیش از % 90 جذب بدن می شود .جذب فلزات از طریق دستگاه گوارش به فاکتورهایی همچون حلالیت نمک فلزی در مایعات داخل روده، فرم شیمیایی فلز، رقابت بین فلزات برای جذب، حضور سایر مواد و ترکیبات در روده، وضعیت فیزیولوژیکی فرد در معرض و ... بستگی دارد . 

 

توزیع و تجمع

توزیع فلزات جذب شده در بدن بستگی به جریان خون آن بافت دارد .بدین معنی که هر چقدر یک بافت حجم خون بیشتری دریافت کند سهم بیشتری از سم را دارا خواهد بود . به عنوان مثال کبد و کلیه با سم بیشتری در تماس هستند.

 

دفع

دفع فلزات از بدن به دو یا چند طریق صورت می پذیرد :

دفع کلیوی - مهمترین راه دفع برای اغلب فلزات، دفع کلیوی است مکانیسم کار بدین شکل است که فلزات در خون با پروتئین های پلاسما و آمینواسیدها باند شده و با عبور از شبکه گلومرولی وارد مایع مترشحه از کلیه می شوند . لازم به ذکر است دفع ادراری یک فلز از بدن بستگی به PH ادرار، نوع و مقدار اسیدها و پروتئین های باند شده به فلز و همچنین حضور یا عدم حضور فلزات دیگر برای رقابت در باز جذب دارد .

دفع گوارشی - دومین راه مهم دفع فلز از بدن،دفع از مجاری گوارشی است. فلزات جذب شده ممکن است از طریق صفرا، ترشحات پانکراس و بزاق به مجاری گوارشی وارد شوند . همچنین فلزات ممکن است به سلول های سطحی مجاری گوارشی متصل شده و با ریزش این سلول ها از بدن دفع شوند .

دفع از راه های دیگر -  سایر راه های دفع فلزات از بدن از طریق مو، ناخن، بزاق، هوای بازدمی، شیر، عرق و هنگام ریزش پوست است.

 

فاکتورهای موثر بر سمیت فلزات

غلظت و زمان تماس -  همانند سایر مواد، هر چه غلظت ماده و زمان تماس بیشتر باشد اثرات سمی شدیدتر خواهد بود . در مورد فلزات با تغییر در غلظت و زمان تماس، نوع اثرات نیز متفاوت خواهد شد. مثلا بلع یکباره کادمیوم به مقدار زیاد ایجاد اختلالات گوارشی در حالیکه مصرف کم و طولانی کادمیوم، ایجاد اختلالات کلیوی خواهد نمود .

فرم شیمیایی - با تغییر در فرم شیمیایی ماده نوع اثرات و شدت آنها متفاوت خواهد بود مثلا ترکیبات غیر آلی جیوه سمیت کلیوی دارند در حالیکه ترکیبات آلی آن مثل متیل مرکوری بیشتر برای سیستم عصبی مشکل ساز هستند .

تشکیل کمپلکس بین فلز و پروتئین ها -  پس از ورود یک فلز به بدن ممکن است با پروتئین های مختلف باند شده و به این ترتیب کمپلکس های مختلف فلز - پروتئین شکل گیرد که این عمل باعث کاهش سمیت فلز در بدن خواهد شد .

وضع سلامت فرد - نارسایی های کبد به عنوان اندام سم زدایی اصلی در بدن باعث افزایش مسمومیت ناشی از فلزات خواهد شد . همینطور اختلالات کلیوی نیز با کاهش دفع فلزات سمی از کلیه، شدت مسمومیت با آنها را افزایش می دهد .

رژیم غذایی - برخی از پروتئین ها و عناصر موجود در رژیم غذایی فرد باعث تغییر در میزان مسمومیت ناشی از فلزات خواهد شد . به نظر می رسد مکانیسم این تغییر بصورت رقابت در جذب ( سرب و کلسیم )، رقابت در اتصال به پروتئین های حامل ( سرب و آهن )، رقابت در باند شدن های درون سلولی ( روی و جیوه ) باشد .

 

اثرات معمولی سمی فلزات

در مسمومیت حاد با یک فلز اندام هایی که فلز در آنها تجمع بیشتری داشته متاثر می شوند اما در مسمومیت مزمن ممکن است اندام هایی که در ارتباط با جذب و دفع نیستند نیز متاثر شوند . تقریبا تمامی فلزات هر دو دسته علایم مزمن و حاد را خواهند داشت و این اثرات با یکدیگر متفاوت خواهند بود .

بطور کلی اندام هایی که عموما تحت تاثیر فلزات قرار می گیرند عبارتند از سیستم کلیوی، سیستم تنفسی، سیستم ایمنی، سیستم عصبی و ... . همچنین فلزات می توانند ایجاد اثرات موتاژنی و تراتوژنی و سرطانزایی نمایند .

 

پادزهر فلزات

برای درمان مسمومیت با فلزات، ترکیباتی وجود دارد که اصطلاحا کلاتور نام دارد . این ترکیبات با فلز مورد نظر ارتباط برقرار کرده و از آنجا که خود از بدن دفع می شوند می توانند منجر به دفع فلز از بدن نیز بشوند . به عنوان مثال در مسمومیت با آهن، پادزهر دفروکسامین استفاده می شود . در مسمومیت با اکثر فلزات دو و سه ظرفیتی مثل سرب، مس، نیکل، روی و کروم و ... ترکیب معروف کلسیم دی سدیم اتیلن دی آمین تترا استیک اسید [1] کاربرد دارد و در نهایت به هنگام مسمومیت با فلزاتی همچون آرسنیک، جیوه، سرب و کادمیوم از دیمرکاپرول استفاده می شود.

 

آلومینیوم

منبع قابل ملاحظه برای آلومینیوم، بازیافت این فلز از قوطی ها و ظروف آلومینیومی و سنگ معدن آن ، بوکسیت می باشد . آلومینیوم به علت وزن سبک و قابلیت شکل گیری در صنایع ساختمانی، ساخت ظروف، صنایع بسته بندی، اتومبیل سازی، رنگ سازی، داروسازی و ... کاربرد دارد . مهمترین ترکیبات سمی آلومینیوم، سولفات آلومینیوم، استات آلومینیوم و سولفات مضاعف آلومینیوم و پتاسیم می باشد .

 

کینتیک

املاح محلول آلومینیوم از طریق مجاری تنفسی، گوارشی و تماس جلدی جذب شده و در بیشتر بافت های بدن توزیع و عمدتا در کبد، کلیه و پانکراس ذخیره می شود.

 

مکانیسم اثر

آلومینیوم می تواند باعث نارسایی کبد و کلیه و همچنین با تجمع در بافت استخوانی باعث اختلالات سلولی و کاهش فعالیت مغز استخوان شود .

 

علایم مسمومیت

مسمومیت با آلومینیوم، آلومینازیس نامیده شده و از طریق خوراکی، استنشاقی و جلدی صورت می گیرد . مسمومیت خوراکی باعث ایجاد سوزش در دهان و گلو، اسهال و استفراغ و آسیب بافت مخاطی دستگاه گوارش می گردد. استنشاق مقادیر زیاد گرد و غبار آلومینیوم ایجاد اختلالات تنفسی بصورت درد قفسه سینه، سرفه های خشک، تنگی نفس و آمفیزم ریوی می نماید. این نوع از مسمومیت معمولا در بین کارگران ریخته گری آلومینیوم دیده می شود . استنشاق مزمن گرد و غبار و پودر آلومینیوم سبب فیبروز ریه همراه با تشکیل گرانولوم خواهد شد که نام این بیماری را شیورز [2] می نامند . تماس جلدی به مدت طولانی با این فلز باعث تحریک و خارش پوست می شود. افرادی که در صنایع نساجی با بوبین های مرطوب کار می کنند در اثر تماس پوست با زاج ( ترکیب آلومینیوم ) حالت بی حسی و احتقان خاصی در انگشتان حس می کنند که با نام آئروآنستزیا خوانده می شود .

 

یافته های آزمایشگاهی

با انجام اسپیرومتری، رادیوگرافی و همچنین اندازه گیری آلومینیوم خون و ادرار می توان میزان مواجهه را تعیین نمود .

 

آنتی موآن

مخلوط سولفور جیوه و آنتی موآن در معادن یافت می شوند که مهم ترین آنها استیب نیت نام دارد. مصارف عمده آنتی موآن بصورت فلز عبارتند از تهیه آلیاژ آنتی موآن و سرب جهت ساخت یاتاقان، حروف چاپ و قطعات باطری، صنایع شیمیایی، داروسازی، ریخته گری و مهمات سازی. مصارف غیر فلزی نیز عبارتند از تهیه پارچه های نسوز، رنگ و جلا، شیشه سازی، کبریت سازی و سرامیک سازی.

 

کینتیک

املاح آنتی موآن از راه گوارشی وارد بدن شده و باعث استفراغ می شوند. استنشاق فیوم های حاوی آنتی موآن به سرعت موجب جذب آن شده و سبب مسمومیت می گردد . جذب پوستی با آنتی موآن نیز بسیار کم صورت می گیرد. این ماده پس از جذب در بیشتر بافت های بدن توزیع و در کبد، تیروئید، ریه، قلب و کلیه تجمع می یابد .

 

علایم مسمومیت

در تماس خوراکی با آنتی موآن به دلیل ایجاد استفراغ، احتمال مسمومیت کم است .

در مسمومیت مزمن احساس طعم فلزی در دهان، احساس تشنگی شدید، سوزش معده، استفراغ، اسهال، اختلالات کلیوی، نارسایی کبدی و قلبی و عروقی، شکم درد، اختلالات عصبی همچون سر درد و بی حالی، کاهش وزن و کم خونی ایجاد می شود. علاوه بر این موارد، عوارض پوستی به صورت زخم های دیر التیام به نام آبله های آنتی موآنی که معمولا روی ساعد دیده می شود و همچنین اختلالات تنفسی، سوراخ شدن تیغه بینی و التهاب ملتحمه چشم نیز ایجاد می شود.

 

آهن

پر مصرف ترین فلز صنعتی در دنیاست و ترکیبات ان در صنایع فولاد سازی، داروسازی، شیمیایی و ... کاربرد دارد.

 

کینتیک

ترکیبات آهن از راه تنفس، پوست و گوارش جذب شده و توزیع ان بیشتر در بافت های بدن از جمله کبد، کلیه و مغز استخوان صورت می گیرد و عمدتا از طریق کلیه ها دفع می شود.

استنشاق گرد و غبار و فیوم های آن ممکن است یک پنوموکونیوز خوش خیم به نام سیدروزیس را بوجود آورد. لازم به ذکر است آهن می تواند از جفت عبور کرده و باعث ناهنجاری های جنینی شود.

 

علایم مسمومیت

در مسمومیت های گوارشی، اسهال و استفراغ شدید سیاه رنگ و خونی همراه با درد شدید معده، در مسمومیت تنفسی، تحریک موضعی مخاط مجاری تنفسی و در مسمومیت پوستی، اختلالات پوستی ایجاد می شود.

 

اورانیوم

تماس با اورانیوم از دو جنبه، یکی به دلیل سمیت آن و دیگری به دلیل تابش تشعشعات رادیواکتیو خطرناک است.

 

کینتیک

ترکیبات محلول اورانیوم از طریق تنفس، پوست و گوارش جذب بدن شده و در بافت های مختلف بدن از جمله کلیه، کبد، ریه و استخوان تجمع می یابند. دفع آن نیز عمدتا از طریق کلیه ها صورت می گیرد.

 

علایم مسمومیت

درد قفسه سینه، تنگی نفس، سرفه های خشک، ادم ریوی و همچنین نارسایی شدید کلیوی به صورت آلبومینوری، هماتوری و اولیگوری دیده می شود. در اثر تماس چشمی و پوستی با این فلز، زخم قرنیه و تحریکات پوستی ایجاد می گردد. اورانیوم می تواند باعث ناهنجاری های جنینی و سرطان نیز بشود.

 

یافته های آزمایشگاهی

از طریق آزمایش ادرار، آزمایش عملکرد کلیه، اندازه گیری اوره و قند می توان تماس کارگران با اورانیوم را کنترل نمود.

 

آرسنیک

در قدیم به عنوان داروی مقوی استفاده می شد که به هیچ وجه چنین خاصیتی ندارد. خیز ناشی از مصرف آن در بدن مربوط به اختلالات عروقی است و ارتباطی با افزایش وزن ندارد .

 

کینتیک

ترکیبات 5 ظرفیتی بیشتر از ترکیبات 3 ظرفیتی جذب بدن می شوند اما سمیت ترکیبات 3 ظرفیتی آن بیشتر از 5 ظرفیتی می باشد. گرد و غبار آرسنیک از طریق دستگاه تنفس قابل جذب است. این ماده پس از جذب از طریق گلبولهای قرمز در بدن توزیع می شود. بعلت تمایل آن به گروه های تیول و تجمع این سم در نسوج شاخی مثل مو و ناخن، یکی از راه های خوب تشخیص مسمومیت با آرسنیک آزمایش مو و ناخن است. این ترکیب در خون پایدار نیست اما مدت زیادی در ادرار باقی می ماند .

 

آثار سمی آرسنیک در ارگان ها

  • - قلب و عروق : ایجاد ادم، کاهش فشار خون، شوک و ضایعات قلبی
  • - دستگاه گوارش : ایجاد اسهال شدید و استفراغ خونی و التهاب مخاط دهان، نارسایی کبدی بصورت یرقان و سیروز کبدی
  • - کلیه : اولیگوری[3]، پروتئینوری[4] و هماتوری[5]
  • - پوست : ایجاد هایپرکراتوز، افزایش پیگمانتاسیون، سرطان پوست ( کار در تاکستان ها )
  • - سیستم اعصاب : سر درد، اضطراب، توهم، احساس گناه، سوزن سوزن شدن
  • - خون : آنمی، کاهش گلبول های قرمز و لیز و پاره شدن آنها، مسمومیت جنین

 

علایم مسمومیت

در اثر مسمومیت فوق حاد با آرسنیک، مرگ اتفاق می افتد. در مسمومیت حاد، بیمار یک ربع پس از خوردن سم دچار تهوع، استفراغ و باد گلو می شود. نفس فرد بوی سیر می دهد و طعم فلزی در دهان و خشونت و بار روی زبان احساس می شود. از دیگر علایم مسمومیت حاد با آرسنیک، سر درد، کم رنگ شدن اطراف دهان، اضطراب، احساس تشنگی و تعریق زیاد می باشد. در مسمومیت مزمن، احساس ناراحتی و کسالت، از دست دادن وزن بدن، کم شدن اشتها ، کاهش ادرار و تغییر رنگ پوست ایجاد می شود.

 

گرد و غبار آرسنیک

سوراخ شدن تیغه بینی[6] در اثر استنشاق آرسنیک در بین کارگران دیده می شود. التهاب در دستگاه تنفسی فوقانی، گرفتگی صدا و تحریک پوست در محل های دارای چین و چروک که بطور طبیعی نمناک می باشند از دیگر علایم استنشاق گرد و غبار آرسنیک است.

 

ارزشیابی تماس کارگران

برای ردیابی تماس مزمن با آرسنیک می توان از آزمایشات مو و ناخن استفاده نمود . بررسی آزمایشگاهی اعمال کبد، کلیه و مغز استخوان از طریق آزمایشات بیوشیمیایی، اندازه گیری آنزیم های کبد و غلظت ازت، اوره خون و کراتینین در تشخیص شدت مسمومیت و کنترل تماس کارگران ممکن است موثر باشد.

برای درمان مسمومیت از کلاتورها خصوصا BAL، پنی سیلامین و DMSA استفاده می شود.

 

بریلیوم

بریلیوم مقاومت زیادی در برابر زنگ زدن، ضربه و ارتعاش دارد. به همین دلیل از آلیاژهای آن در ساخت وسایلی که همیشه در حال ارتعاش هستند مثل فنر، مته و ... استفاده می شود .

 

کینتیک

گرد و غبار این فلز از طریق استنشاق وارد ریه و در آلوئول ها ذخیره و به کندی جذب می شود. جذب این فلز از راه گوارشی بستگی به نوع ترکیب دارد . تماس جلدی با این ترکیب باعث اختلالات پوستی شده و ممکن است از طریق پوست نیز جذب شوند. ترکیبات این فلز در ریه، کلیه و استخوان ها تجمع می یابد و دفع آن از طریق کلیه ها انجام می شود.

 

علایم مسمومیت

استنشاق مقادیر زیاد ترکیبات بریلیوم باعث ادم ریه می شود که از چند ساعت تا دو روز بعد از تماس به وجود می آید. علایم بصورت سرفه همراه با خلط خونی، درد پشت جناغ سینه و تنگی نفس پیشرونده خواهد بود. در نتیجه تماس مزمن، استنشاق فیوم های بریلیوم ایجاد تب نموده که اصطلاحا تب بریلیوم نامیده می شود. پس از آن اختلالات تنفسی مهمترین علامت است. ناتوانی و ضعف، کاهش سریع وزن، احساس طعم فلزی در دهان، بی اشتهایی، خستگی، سرفه های شدید و گاهی خون آلود، تنگی نفس، ادم ریه و نارسایی قلبی ظاهر شده و اختلالات شدید کلیوی و کبد نیز ممکن است اضافه شود.

 

یافته های آزمایشگاهی

رادیوگرافی ریه و تست های عملکردی آن مثل اسپیرومتری می توان تماس کارگران را کنترل نمود.

 

تالیوم

ترکیبات آن از هر سه راه تنفسی، پوستی و گوارشی جذب شده و در قسمت های مختلف بدن از جمله عضلات،کبد، تیروئید، بیضه و کلیه ذخیره شده و دفع آن از طریق کلیه و روده صورت می گیرد.

 

علایم مسمومیت

علایم مسمومیت به صورت اختلالات گوارشی شامل بی اشتهایی، خشکی دهان و احساس طعم فلزی در آن، وجود زخم در لثه و اسهال خونی می باشد. اختلالات عصبی بصورت عدم تعادل، لرزش، اختلال بینایی، بیخوابی و بی قراری خودنمایی می کند. سایر علایم مسمومیت شامل ریزش مو، نارسایی کلیوی ( آلبومینوری و هماتوری ) می باشد .

 

پلاتین

باعث تحریک دستگاه تنفس فوقانی می شوند و آبریزش بینی و سرفه را به وجود می آورند. در نتیجه تماس طولانی با این فلز، آسم پلاتینی ایجاد می شود. ضایعات پوستی نیز بصورت درماتیت خشک ظهور می کند. ترکیب عوارض تنفسی و پوستی را پلاتینوز می نامند.

 

جیوه

یکی از خواص مهم جیوه خاصیت تبخیری شدید آن است. به همین دلیل هم باید از ریخت و پاش این فلز در محیط کار جلوگیری نمود. یکی از مصارف عمده جیوه در قدیم در ساخت کلاه بود که کارگران این صنعت دچار اختلالات رفتاری خصوصا لرزش را از خود نشان می دادند و قادر به کشیدن یک خط صاف نبودند از اینرو نام این حالت را لرزش کلاه سازان گذاشته بودند.

 

کینتیک

جذب گوارشی املاح دو ظرفیتی جیوه از املاح یک ظرفیتی آن بیشتر است. اما بطور کلی جذب ترکیبات آلی جیوه خصوصا متیل مرکوری سریعتر از دیگر ترکیبات است.

جذب تنفسی بخارات جیوه نسبتا سریع می باشد و جذب پوستی ترکیبات این فلز به مقدار جزئی صورت می پذیرد.

پس از جذب، ترکیبات آلی جیوه به گلبول های قرمز و ترکیبات معدنی آن به پروتئین های پلاسما متصل می شوند. بیشترین تجمع ترکیبات آلی جیوه در سیستم اعصاب مرکزی و در مورد ترکیبات غیر آلی در کلیه صورت می گیرد. مهم ترین راه دفع این فلز از بدن از طریق ادرار است. راه های دیگر دفع عبارتند از مدفوع، عرق، شیر، بزاق و مو.

 

اشکال مسمومیت

مسمومیت با جیوه را مرکوریالیسم می نامند که به دو صورت حاد و مزمن وجود دارد . در اثر استنشاق بخارات زیاد جیوه فلزی، احساس سرما، تهوع، استفراغ، سرفه، تنگی نفس و احساس فشار در قفسه سینه، اختلالات عصبی، ضعف، افزایش بزاق و لرزش به وجود می آیند. آتاکسی ( عدم تعادل ) ، اختلالات حرکتی و فکری، عدم قدرت تمرکز، فراموشی، عصبانیت و افت شنوایی از سایر علایم مسمومیت است.

علایم مسمومیت مزمن عبارتند از اختلالات عصبی، لرزش، عدم تعادل در حرکت و تکلم، اختلالات کلیوی ( پروتئینوری ) ، ایجاد اختلالات دهانی مانند تاول های چرکی، افزایش بزاق، ایجاد خط قهوه ای در پای دندان ها.

 

نقره

فیوم و گرد و غبار این فلز از راه تنفسی جذب می شود . نقره جذب شده در بافت ها رسوب نموده و باعث رنگین شدن پوست و مخاط می شود که به نام آرژیریا[7] شناخته می شود که به صورت موضعی شایع تر بوده و در آن پوست به رنگ آبی مایل به خاکستری تبدیل می شود و در واقع یک حالت خالکوبی ایجاد می شود و در آرژیریای عمومی قسمت های غیر پوشیده پوست تیره یکنواخت شده و به رنگ آبی خاکستری در می آید. افراد دچار این ناراحتی مردان آبی نامیده می شوند

 

کادمیوم

گیاه توتون قابلیت جذب این فلز از زمین را دارد، از این رو دود سیگار حاوی کادمیوم می باشد .

 

کینتیک

جذب گوارشی کادمیوم به کندی انجام می شود و مقادیر زیادی از آن همراه مدفوع از بدن دفع می شود . در صورت تماس استنشاقی با این فلز، جذب به خوبی انجام می شود . مسمومیت حاد ناشی از استنشاق دود اکسید کادمیوم مهم ترین خطر کار کردن با کادمیوم است.

کادمیوم جذب شده، با اتصال به گلبول های قرمز و پروتئین های پلاسما در بدن توزیع می شوند. کبد و کلیه دو محل اصلی تجمع کادمیوم در بدن هستند . این فلز در بیضه ها نیز تجمع پذیر است. دفع کادمیوم از طریق کلیه ها صورت می گیرد و مقادیر کمی از آن نیز از راه صفرا دفع می شود. این فلز می تواند بر روی جنین تاثیر گذار باشد.

 

علایم مسمومیت

در مسمومیت حاد گوارشی، بدن به دلیل استفراغ و اسهال، بی آب می شود. در موارد سبک تر، اختلالات گوارشی شامل تهوع، استفراغ مستمر گاهی خونی، درد شکم و افزایش بزاق به وجود می آید. اثرات کادمیوم در ریه مشابه با فسژن است . استنشاق حاد این فلز باعث صدمات دستگاه تنفسی شده و منجر به مرگ می شود. ساعاتی پس از تماس، علایم بصورت تحریک دستگاه تنفس فوقانی، سرفه، تنگی نفس، درد قفسه سینه، احساس طعم فلزی در دهان و احساس لرز ظاهر می شود.

در مسمومیت مزمن، آمفیزم، برونشیت، صدمات کبدی و کلیوی ایجاد می شود. از شایعترین علایم مسمومیت مزمن با کادمیوم نارسایی کلیه است. تداوم مواجهه با کادمیوم سندرم فانکونی را ایجاد می کند که مشخصه آن فسفاتوری، گلوکزوری و آمینواسیدوری است . در مسمومیت مزمن با کادمیوم شاهد استئومالاسی ( نرمی استخوان ) ، استئوپروز ( پوکی استخوان ) ، دردهای مفاصل و ایجاد خطوط زرد رنگ روی دندان ها و از دست دادن حس بویایی نیز خواهیم بود.

 

یافته های آزمایشگاهی

در صورت استنشاق حاد، اسپیرومتری، رادیوگرافی ریه و بررسی عملکرد کبد و کلیه بایستی انجام شود . در تماس های مزمن اندازه گیری کادمیوم خون و ادرار صورت می گیرد.

 

روی

جذب گوارشی روی کم اما جذب آئروسل های این فلز از راه استنشاق سریع است و پس از اتصال با پروتئین های پلاسما در تمام بدن توزیع شده و نمی توان یک عضو خاص را به عنوان محل تجمع در نظر گرفت. دفع عمده روی از طریق صفرا و به میزان کمی از ادرار است .

 

علایم مسمومیت

املاح این فلز طعم گس دارند و برای پوست خورنده و از راه گوارشی ایجاد استفراغ می کنند. تماس پوست با گرد و غبار اکسید روی حالت اگزما به صورت جوش های تاولی را ایجاد می کند. استنشاق کلرور روی ایجاد تنگی نفس، درد زیر جناغ سینه و سرفه می نماید. در اثر استنشاق مقادیر زیاد دود اکسید روی احتمال صدمات ریه و مرگ وجود دارد. اختلالات به وجود آمده تنگی نفس، تعریق، درد مفاصل و تب است که به تب روی یا تب دود فلزی معروف است. این حالت در روزهای بعد از تعطیل بیشتر دیده می شود. لازم به ذکر است تماس مزمن با روی باعث آنمی، فیبروز کبد و پانکراس، سقط جنین و عقیمی مردان می شود.

 

سرب

پس از آهن دومین فلز پر مصرف صنعتی است و نه تنها یک آلاینده صنعتی بلکه از شایعترین آلاینده های محیطی است که مشکلات بسیاری را برای اطفال مخصوصا از طریق اسباب بازی ها ایجاد می کند.

 

کینتیک

جذب سرب از هر سه راه پوستی، تنفسی و گوارشی انجام می پذیرد. جذب گوارشی این ماده در اطفال از بزرگسالان بیشتر است. افزایش چربی، کمبود کلسیم، آهن، ویتامین و پروتئین در مواد غذایی جذب سرب را از دستگاه گوارش افزایش می دهد.

جذب تنفسی سرب از کلیه راه های تنفسی، مجاری بینی و سطح شش ها انجام می شود . جذب پوستی ترکیبات سرب به استثنای ترکیبات آلی ضعیف است. توزیع سرب در بدن توسط گلبول های قرمز و در کبد، کلیه و سایر بافت های نرم صورت می گیرد اما بطور کلی ذخیره طولانی مدت سرب در استخوان ها انجام می شود ( حدود % 90 ) لازم به ذکر است که رژیم غذایی غنی از کلسیم باعث افزایش سرب خون و کاهش سرب استخوان و رژیم غذایی غنی از فسفر سبب رسوب سرب در استخوان ها و کاهش آن در بافت های نرم می گردد. عمده ترین راه دفع سرب جذب شده از طریق گوار از راه مدفوع صورت می پذیرد. در ارتباط با دفع سرب جذب شده از بدن کبد و کلیه نقش اصلی را دارند .

 

آثار سمی سرب در ارگان ها

  • - سیستم خونساز : ایجاد آنمی ناشی از کاهش عمر گلبول های قرمز، زردی و رنگ پریدگی
  • - سیستم اعصاب مرکزی : التهاب بافت مغز، آنسفالوپاتی سربی در کودکان، اختلالات حافظه، خواب آلودگی، اغماء و مرگ
  • - سیستم اعصاب محیطی : فلج عضلات ساعد، افتادگی مچ دست ( ابتدا انگشتان 3 و 4 )
  • - کلیه : فسفاتوری، گلوکزوری، آمینواسیدوری و نئوپلازی توبول های کلیه
  • - دهان و دندان و گوارش : ایجاد خط آبی یا حاشیه بورتون، از دست رفتن دندان در سنین پایین، افزایش بزاق، احساس طعم فلزی در دهان، کاهش اشتها، اختلال در هضم غذا، دردهای کولیکی شکم و یبوست شدید
  • - قلب و عروق : افزایش فشار خون، میوکاردیت و فیبروز
  • - سیستم تولید مثل : اختلال در تولید اسپرم، کاهش تستوسترون پلاسما، مرده زایی، سقط جنین، کاهش میل جنسی و کاهش توان جنسی

 

علایم مسمومیت

مسمومیت با سرب عموما بصورت مزمن می باشد ولی نشانه های مسمومیت به شکل حاد دیده می شود. این علایم شامل بی اشتهایی، احساس طعم فلزی در دهان، اختلال در خواب، کاهش میل جنسی، اختلال در حافظه، دردهای عضلانی و مفاصل، آنمی، دردهای کولیک شکمی، آنسفالوپاتی مغزی و ... می باشند.

 

تست های تشخیص مسمومیت

با انجام آزمایشاتی همچون شمارش سلول های قرمز خون، اندازه گیری کوپروپورفیرین در ادرار، اندازه گیری سرب خون و ادرار ما توان به تماس افراد با سرب پی برد .

 

قلع

مهمترین ترکیب قلع، نوع دو ظرفیتی آن می باشد. در صورتیکه این ماده از راه گوارش و به مقدار زیاد وارد بدن شود ایجاد استفراغ می نماید اما بطور کلی جذب گوارشی قلع بندرت اتفاق می افتد. استنشاق گرد و غبار و دود فلزی این ترکیب ایجاد پنوموکونیوز خوش خیمی به نام استانوزیس با علایم برونشیت، سرفه و گلو درد می نماید.

تماس جلدی با قلع به مدت طولانی، باعث جذب آن می شود که اثرات آن روی پوست بصورت سوختگی های موضعی به شکل التهاب و تحریک می باشد. ذخیره قلع جذب شده در بدن در اندام های کبد و کلیه صورت می گیرد . دفع عمده قلع از طریق ادرار و به مقدار جزئی از راه صفرا می باشد.

علایم مسمومیت به شکل احساس طعم فلزی در دهان، افزایش بزاق، اسهال و استفراغ، اختلالات تنفسی و دردهای عضلانی دیده می شود.

 

کبالت

جذب گوارشی کبالت بسیار کم است و استنشاق گرد و غبار و فیوم های آن می تواند باعث مسمومیت شود. دفع کبالت جذب شده در بدن از طریق کلیه ها صورت می گیرد.

علایم مسمومیت با کبالت شامل اختلالات گوارشی، تنفسی، نارسایی شنوایی، نکروز سلول های کلیه، اختلالات پوستی، کاهش وزن و بی اشتهایی است.

نکته مهم دیگر این است که بین کبالت و نیکل یک حساسیت متقاطع وجود دارد به این معنی که کسانی که نسبت به کبالت حساسیت دارند بدون تماس قبلی با نیکل، نسبت به آن هم حساس خواهند بود.

 

کروم

ترکیبات این ماده از هر سه راه جلدی، استنشاقی و تنفسی جذب بدن می شود. پس از جذب، کروم سه ظرفیتی از طریق پروتئین های پلاسما و کروم شش ظرفیتی از طریق اتصال به گلبول های قرمز در بدن توزیع شده و در اندام های مثل کلیه، کبد، ریه، طحال و استخوان تجمع می یابد.ترکیبات شش ظرفیتی آن در بدن به فرم سه ظرفیتی که سمیت کمتری دارد تبدیل می شود. دفع کروم جذب شده از طریق ادرار و مدفوع صورت می پذیرد.

 

علایم مسمومیت

مسمومیت گوارشی حاد با کروم به شکل دردهای شکمی و اسهال و استفراغ می باشد. استنشاق کرم باعث ایجاد سرطان های ریوی و سوراخ شدن جدار بینی[8] می شود. تماس جلدی با کروم سبب به وجود آمدن زخم های عمیق در دست و بازوها و خصوصا در محل هایی است که ساعت و دستبند استفاده می شود . در مسمومیت های مزمن اختلالات گوارشی به صورت نارسایی کبد، زخم های معده و روده، مدفوع خونی، اختلالات تنفسی به صورت تنگی نفس و فیبروز ریه ظاهر می گردد.

 

مس

جذب گوارشی مس به خوبی صورت می گیرد و باعث استفراغ می شود. تجمع آن در مغز، کبد ، کلیه و قرنیه صورت می گیرد.استنشاق گرد و غبار ترکیبات مس پرخونی مخاط بینی و گاهی سوراخ شدن جدار آن را ایجاد می کند. سایر علایم شامل افزایش بزاق، استفراغ، تب، گرفتگی عضلات، کاهش گلبول های سفید و ضعف می باشد.

در تماس های مزمن، کبد، کلیه ها و طحال صدمه می بینند. تماس های پوستی می تواند ایجاد اگزما همراه با خارش نماید. تماس با چشم نیز باعث ورم ملتحمه چشم، ورم پلک، زخم شدن و کدورت قرنیه می شود.

 

منگنز

جذب تنفسی منگنز خوب صورت می گیرد و جذب گوارشی آن کم است. تجمع آن بیشتر در کبد، کلیه، استخوان، پانکراس و به مقدار کمی در عضلات صورت می گیرد و از طریق ادرار و صفرا دفع می شود.

 

علایم مسمومیت

تماس حاد با گرد و غبار منگنز ایجاد بیماری های ریوی به صورت برونشیت حاد، فارنژیت و پنومونی گاهی کشنده می نماید. مسمومیت مزمن با منگنز را منگانیسم می نامند . علایم مسمومیت در سه مرحله بروز می کند:

  • § بی حسی، بی اشتهایی و لاغری
  • § اختلالات روانی، اشکال در تلفظ، پرش های عضلانی
  • § اختلالات مانیک به شکل خنده های بی دلیل، افسردگی، لرزش و عدم تعادل

به علت شباهت این مسمومیت با بیماری پارکینسون، برخی مواقع آن را پارکینسون نیز می نامند. راه رفتن بیماران به شکل قدم زدن مرغ تشبیه می شود.

لازم به ذکر است که برای درمان مسمومیت از کلاتورها استفاده می شود.

 

منیزیم

جذب خوراکی آن به کندی صورت می گیرد. گرد و غبار و فیوم های آن از طریق مجاری تنفسی جذب بدن و باعث نارسایی شدید کلیه، اختلالات تنفسی و قلبی می شود. دفع منیزیم جذب شده عمدتا از طریق کلیه ها انجام می شود.

پادزهر منیزیم، کلسیم است.

 

مولیبدن

این فلز به عنوان آنتاگونیست مس به کار می رود و پس از جذب در قسمت های مختلف بدن توزیع می شود. علایم مسمومیت با مولیبدن به صورت تحریکات مخاط بینی، گلو و چشم، اختلالات تنفسی و گوارشی، کاهش اشتها و کمبود مس در بدن است.

 

نیکل

جذب گوارشی این فلز به کندی انجام می شود اما استنشاق فیوم های نیکل موجب جذب آن می شود. بیشترین تجمع آن در ریه و مغز صورت می گیرد و دفع آن از طریق کلیه ها و صفرا است. ترکیبات نیکل از جفت عبور کرده و اثرات تراتوژنیک دارد.

استنشاق فیوم های نیکل باعث سرطان بینی، حنجره، ریه، معده و کلیه می شود.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

منبع :

حاجی قاسمخان، علیرضا. سم شناسی صنعتی، صفحات 99 الی 157، انتشارات برای فردا، 1386، چاپ اول.

 

 

 

 

تست های تالیفی سم شناسی فلزات

1 -  کدام یک باعث ناهنجاری های جنینی نمی شود ؟

الف ) اورانیوم                                              ب ) کادمیوم

ج ) قلع                                                      د ) آهن

2 - بیماری شیورز در تماس با کدام فلز ایجاد می شود ؟

الف ) سرب                                      ب ) کادمیوم

ج ) آهن                                          د ) آلومینیوم

3 - آزمایش مو و ناخن برای تشخیص مسمومیت با کدام گزینه کاربرد دارد؟

الف ) سرب                                        ب ) آرسنیک

ج ) آلومینیوم                                     د ) الف و ب

4 -  ایجاد خط قهوه ای در پای دندان ها مربوط به کدام فلز است؟

الف ) نقره                                                  ب ) جیوه

ج ) سرب                                                   د ) کادمیوم

5 -  آرژیریا اثرات مسمومیت با کدام فلز است ؟

الف ) نقره                                                  ب ) مولیبدن

ج ) کادمیوم                                                 ج ) آلومینیوم

6 -  کدامیک از گزینه ها از علایم مسمومیت با سرب نیست؟

الف ) افزایش تستوسترون                               ب ) افزایش کوپروپورفیرین ادرار

ج ) افزایش فشار خون                                    د ) افزایش بزاق دهان

7 - بین کدام دو فلز زیر حساسیت متقاطع وجود دارد ؟

الف ) آلومینیوم و آهن                                  ب ) سرب و کادمیوم

ج ) سرب و کبالت                                       د ) نیکل و کبالت

8 -  فلزات کدام گزینه باعث از بین رفتن تیغه بینی می شوند؟

الف ) کادمیوم و سرب و آرسنیک                     ب ) سرب و کادمیوم و کروم

ج ) آرسنیک و مس و کروم                             د ) آرسنیک و کادمیوم و نیکل

9 - مسمومیت با کدام فلز علایمی شبیه به پارکینسون ایجاد می کند؟

الف ) آرسنیک                                            ب ) سرب

ج ) منیزیم                                                 د ) منگنز

10 - مهمترین راه دفع اغلب فلزات از بدن کدام گزینه است ؟

الف ) صفرا                                      ب ) هوای بازدمی

ج ) کلیه                                         د ) الف و ج

 


[1] . Ca Na2 EDTA

[2] . Shaver's Disease

[3] . Oliguria

[4]. Proteinurea

[5] . Hematory

[6] . Nasal Septa

[7] . Argyria

[8] . Nasal Septa

[ جمعه ۳٠ مهر ۱۳۸٩ ] [ ۱۱:٥٥ ‎ب.ظ ] [ بهمن درواح ] [ نظرات () ]
نویسندگان وبلاگ:
کدهای اضافی کاربر :


کسب درآمد